Euphorbia schoenlandii

Budowa pędu i cyjacjów

Euphorbia schoenlandii Pax jest wieloletnim sukulentem pędowym z rodziny wilczomleczowatych. Zwykle tworzy pojedynczy, walcowaty pęd, choć spotyka się także rośliny rozgałęzione. Jego powierzchnię pokrywają wyraźne, jajowato-stożkowate brodawki ułożone spiralnie. Tuż pod wierzchołkiem każdej brodawki znajduje się trójkątne zagłębienie. Z jego górnej części wyrasta pojedynczy, zdrewniały cierń, będący przekształconą płonną szypułą. Młode ciernie są jasnobrązowe, a starsze szarzeją lub bieleją [Jabar i wsp. 2024].

Płodne szypuły wyrastają poniżej cierni i niosą pojedyncze cyjacja albo grupy złożone z trzech cyjacjów. Cyjacjum jest zespołem silnie zredukowanych kwiatów we wspólnej okrywie, przez co może przypominać pojedynczy kwiat. U tego gatunku pięć gruczołów na brzegu okrywy ma ząbkowane zewnętrzne krawędzie. Roślina jest jednopienna, z kwiatami męskimi i żeńskimi na tym samym osobniku. Gładkie, trójkomorowe torebki przy dojrzewaniu przybierają głęboko czerwoną barwę [Jabar i wsp. 2024] [Lee i wsp. 2024].

Siedliska i sąsiedztwo krzewów

Gatunek jest endemitem Prowincji Przylądkowej Zachodniej w Republice Południowej Afryki. Występuje w południowej części Namaqualand Sandveld i w sąsiednim Knersvlakte, w biomie Succulent Karoo. Jest to obszar z opadami skupionymi w chłodniejszej części roku, a nadmorskie mgły i rosa dostarczają dodatkowej wilgoci. Badane rośliny rosły na piaszczystych glebach z domieszką drobniejszych cząstek, na niskich, łagodnych stokach. Stwierdzone w terenie cechy podłoża opisują siedliska i nie wyznaczają same w sobie receptury ziemi do doniczki [2-WWW] [Jabar i wsp. 2024].

W badaniu Jabar i współautorów 63% ocenionych roślin miało w bezpośrednim sąsiedztwie krzewy, których części znajdowały się w promieniu 15 cm. Pozostałe 37% rosło bez takiego sąsiedztwa. Krzewy mogą łagodzić temperaturę i ograniczać utratę wody w otaczającym mikrośrodowisku, dlatego autorzy rozważają ich rolę jako roślin osłonowych. Badanie dokumentuje jednak współwystępowanie. Nie porównywano w doświadczeniu przeżywania siewek po dodaniu lub usunięciu osłony, więc siła i mechanizm tego ułatwienia pozostają do sprawdzenia [Jabar i wsp. 2024].

Kwitnienie, owady i nasiona

Literatura wiąże kwitnienie z okresem od kwietnia do lipca, odpowiadającym jesieni i zimie na półkuli południowej. Podczas obserwacji w latach 2015–2016 cyjacja i owoce odnotowywano w maju oraz czerwcu i lipcu. We wrześniu i październiku obecne były owoce i trwało rozsiewanie. Dojrzałe torebki wyrzucają nasiona na niewielkie odległości. Ograniczony zasięg tego rozsiewania utrudnia odtwarzanie połączeń między populacjami rozdzielonymi przekształconym terenem [Jabar i wsp. 2024].

Cyjacja odwiedzały mrówki, chrząszcze, muchówki i wciornastki. Mrówki stanowiły 78% obserwowanych wizyt, a na osobnikach Camponotus fulvopilosus zauważono pyłek. Obserwacja pyłku na ciele owada wskazuje na możliwość jego przenoszenia. Skuteczność zapylania wymaga jednak sprawdzenia, czy owad dostarcza żywotny pyłek na znamię i przyczynia się do zawiązywania nasion. Autorzy traktują odwiedzające owady jako potencjalnych zapylaczy, a udział poszczególnych grup pozostaje niewyjaśniony [Jabar i wsp. 2024].

Liczebność i odnowienie populacji

Na podstawie badań terenowych z lat 2015–2016 autorzy oszacowali około 29 152 roślin w trzech zbadanych populacjach. Największą, rozległą populację podzielono do analiz na trzy strefy. Liczbę roślin obliczano z pomiarów zagęszczenia i powierzchni zajmowanego terenu, ponieważ policzenie wszystkich osobników było niewykonalne. Jest to oszacowanie z określonego okresu i zakresu badań. Nie stanowi aktualnego spisu wszystkich roślin pozostających na wolności [Jabar i wsp. 2024].

We wszystkich zbadanych populacjach dominowała najmniejsza klasa wielkości roślin dorosłych. Taki rozkład może odpowiadać okresowemu pojawianiu się liczniejszych roczników po sprzyjających warunkach. Rozmiar pędu nie wskazuje jednak dokładnego wieku osobnika, a badanie nie odtwarza daty jego kiełkowania. Podczas suszy towarzyszącej obserwacjom nie znaleziono siewek zachowujących liścienie, choć w części populacji obecne były młode rośliny. Wynik opisuje słabe bieżące odnowienie w czasie pomiarów, przy zachowanych śladach wcześniejszego rekrutowania nowych osobników [Jabar i wsp. 2024].

Uszkodzenia i ochrona siedlisk

W badanych populacjach odnotowano larwy ćmy oznaczonej w pracy jako Nephopteryx divisella. Żerowały przy wierzchołkach pędów, uszkadzały młode ciernie i struktury rozrodcze oraz drążyły chodniki w tkankach. W najmniejszej badanej populacji ślady żerowania występowały u 47% ocenionych roślin, podczas gdy na pozostałych stanowiskach udział był niższy. Ten odsetek dotyczy konkretnej próby i czasu obserwacji. Samo wystąpienie uszkodzeń nie pozwala obliczyć długoterminowego spadku liczebności powodowanego przez owada [Jabar i wsp. 2024].

Do udokumentowanych zagrożeń należały przekształcanie terenu przez górnictwo i rolnictwo oraz degradacja roślinności związana z nadmiernym wypasem. Autorzy w 2024 roku rekomendowali utrzymanie kategorii narażony na wyginięcie, VU, z uaktualnieniem kryteriów oceny. Jest to wniosek tego opracowania, odrębny od późniejszych formalnych aktualizacji czerwonych list. Ochrona zachowanych siedlisk i ich ciągłości ma znaczenie dla gatunku, którego nasiona rozprzestrzeniają się na małe odległości. Model wskazujący potencjalnie odpowiedni teren nie potwierdza, że roślina rzeczywiście tam występuje [Jabar i wsp. 2024].

Powiązane karty roślin