Sukulentny pęd łączy magazynowanie wody, fotosyntezę, przewodzenie i podtrzymywanie rośliny. Jego budowę można zrozumieć dopiero po powiązaniu tkanek wewnętrznych z areolami, żebrami i miejscami wzrostu.
U wielu kaktusów pobieranie dwutlenku węgla z atmosfery przypada przede wszystkim na noc. Światło jest jednak potrzebne w dzień. CAM łączy te dwa okresy przez czasowe magazynowanie węgla w kwasach organicznych.
System korzeniowy łączy zakotwiczenie rośliny, pobieranie składników mineralnych i wymianę wody z podłożem. Jego działanie zmienia się podczas suszy, po ponownym nawodnieniu oraz wraz ze starzeniem tkanek. Kształt korzeni jest tylko częścią tego układu.
Kwiat kaktusa jest złożoną strukturą rozrodczą, w której organy kwiatowe łączą się z tkankami o cechach pędu. Obserwacja kolejnych stadiów rozwoju pozwala wyjaśnić pochodzenie zalążni dolnej, perikarpelu i różnic między gatunkami.
Ciernie i glochidia powstają w areolach, lecz ich budowa i funkcje są zróżnicowane. Mikroskopia pokazuje zarówno mechanizm przyczepności, jak i wyspecjalizowane struktury uczestniczące w przemieszczaniu wody lub wydzielaniu nektaru. Te procesy trzeba rozpatrywać oddzielnie.
Dzisiejsze kaktusy są końcowymi gałęziami wspólnej historii, a nie szeregiem form prowadzącym od rośliny liściastej do kulistej. Filogenomika pozwala rozdzielić pokrewieństwo, podobieństwo budowy i tempo powstawania gatunków.
Nazwa botaniczna wiąże roślinę z opisem, typem nomenklatorycznym i określonym ujęciem taksonu. Synonimy oraz dane o pochodzeniu pozwalają połączyć współczesną kartę z dawną etykietą i literaturą.
Krzyżowanie, selekcja i rozmnażanie klonalne wykorzystują różne właściwości dziedziczenia. Żeby interpretować potomstwo kaktusów, trzeba rozdzielić genotyp od wyglądu rośliny, model jednogenowy od cechy złożonej oraz wynik zapylenia od potwierdzonego pochodzenia siewki.
Zamarzanie poza komórkami, odwodnienie, cukry, śluz i sygnalizacja hormonalna wyjaśniają część różnic między kaktusami. Tolerancję zmieniają także pochodzenie rośliny, organ i pora roku.
Grzebieniasty lub nieregularny pęd opisuje wynik rozwoju. Ustalenie jego przyczyny wymaga osobnych dowodów: obserwacji merystemu, porównania klonów, a niekiedy badań genetycznych lub fitopatologicznych. [Mauseth 2025]
Osiem schematów ułatwia porównywanie cech, ale łączy różne kryteria. Każdy przykład trzeba odnieść do opisu gatunku i odróżnić od uproszczenia ilustracji. [Britton i Rose 1923]
Pęd Blossfeldia liliputana podczas suszy może skurczyć się do cienkiego dysku. Badania anatomiczne i doświadczenie z długotrwałym wysuszaniem wyjaśniają, jak tak mała roślina zachowuje zdolność ponownego uwodnienia. [Barthlott i Porembski 1996]