Homalocephala

Trzy gatunki i historia rodzaju

W ujęciu POWO Homalocephala obejmuje trzy gatunki występujące w południowo-zachodniej i środkowej części Stanów Zjednoczonych oraz w północnym Meksyku. Nazwę rodzaju Britton i Rose wprowadzili w 1922 r. dla H. texensis. Zwracali uwagę na jego spłaszczony pęd, duże nasiona i czerwone, soczyste owoce. Greckie człony nazwy odnoszą się do płaskiego wierzchołka rośliny. [2-WWW] [Britton i Rose 1922]

Analiza z 2018 r. rozszerzyła ten rodzaj o H. parryi i H. polycephala (wcześniej Echinocactus parryi i E. polycephalus). Obejmowała przedstawicieli wszystkich sześciu gatunków zaliczanych wówczas do Echinocactus, a także taksony porównawcze. Zestawiono 42 cechy morfologiczne z czterema regionami DNA chloroplastowego i dwoma genami jądrowymi. Tak szeroki zestaw pozwolił porównać podobieństwo dorosłych roślin z cechami siewek i informacją molekularną. [Vargas-Luna i wsp. 2018]

Budowa pędu, siewki i nasienia

Ostre krawędzie żeber są widoczne już u młodych roślin. Wierzchołek ma stosunkowo skąpe owłosienie, a kwiaty pozostają w części nasadowej węższe niż szeroko dzwonkowate kwiaty Echinocactus. Drobne włoski mogą pokrywać również powierzchnię cierni oraz zewnętrzną stronę łusek u nasady kwiatu. U H. polycephala subsp. xeranthemoides te powierzchnie są gładkie, dlatego pojedyncza cecha owłosienia wymaga zestawienia z innymi elementami diagnozy. [Vargas-Luna i wsp. 2018]

W nasieniu znajduje się zakrzywiony zarodek. Jego liścienie mają ostre zakończenia. W badanym materiale siewki H. parryi, H. texensis i nominatywnego podgatunku H. polycephala zwykle miały 5–8 cierni w areoli, a subsp. xeranthemoides 9–12. Te dane dotyczą pierwszego roku rozwoju, podczas gdy liczba i proporcje cierni u dorosłego okazu są osobnym zestawem cech. Na powierzchni nasienia granice między komórkami łupiny tworzą zagłębione bruzdy. [Vargas-Luna i wsp. 2018]

Pokrewieństwo zapisane w budowie i DNA

W łącznych analizach Homalocephala tworzyła wspólną linię ewolucyjną, siostrzaną wobec grupy obejmującej Echinocactus i Astrophytum. Bliskie pokrewieństwo dwóch ostatnich rodzajów wspierały także cechy siewek, w tym ograniczona liczba cierni w pierwszych areolach. Gęsto uzbrojona Kroenleinia grusonii (dawniej Echinocactus grusonii) znalazła się poza tą grupą, przy Ferocactus. Kulisty lub beczkowaty pokrój występuje więc w kilku odrębnych liniach kaktusowatych. [Vargas-Luna i wsp. 2018]

Odrębność całego rodzaju była wyraźniejsza niż kolejność rozdzielania jego trzech gatunków. Część analiz łączyła H. texensis z H. polycephala, natomiast inne pozostawiały wzajemne relacje nierozstrzygnięte. Rozpoznanie rodzaju ma zatem mocniejsze oparcie w tej pracy niż szczegółowa rekonstrukcja jego wewnętrznego rozgałęzienia. [Vargas-Luna i wsp. 2018]

Kwiaty i owoce rozdzielają podobne rośliny

H. texensis rośnie zwykle pojedynczo, ma różowe kwiaty i soczyste owoce. H. parryi kwitnie na żółto, z czerwonawą nasadą okwiatu, a jej owoce wysychają podczas dojrzewania. U H. polycephala kwiat jest jednolicie żółty, dorosła roślina często rozgałęzia się od podstawy i tworzy rozległą kępę. Jej owoc także dojrzewa do suchej struktury otwierającej się u nasady. Takie zestawienie obejmuje pokrój i organy rozrodcze, co ułatwia oznaczanie roślin w różnych porach roku. [Vargas-Luna i wsp. 2018] [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Rozmnażanie w warunkach kontrolowanych

Badania rozmnażania H. parryi obejmują siew w szklarni i kultury tkankowe. W szklarni porównano przechowywanie nasion, moczenie oraz przygotowanie w niskiej temperaturze. W kulturach tkankowych badano z kolei oddzielnie wytwarzanie pędów, ukorzenianie i późniejsze przeżycie po przesadzeniu. Każdy z tych etapów opisano w karcie gatunku, wraz z warunkami doświadczeń i zakresem uzyskanych wyników. [Vargas-Luna i wsp. 2026] [García-González i wsp. 2020]