Homalocephala texensis

Pęd blisko powierzchni gruntu

Homalocephala texensis (dawniej Echinocactus texensis) rośnie zwykle pojedynczo. U młodszych i głęboko osadzonych okazów ponad gruntem widoczny jest szeroki, spłaszczony wierzchołek. Starszy pęd może przyjąć kształt półkuli. Wyraźne żebra mają ostre krawędzie i oddalone od siebie areole, dzięki czemu zielona powierzchnia między cierniami pozostaje dobrze widoczna. [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Britton i Rose zwracali uwagę na szeroki cierń centralny, wyraźnie spłaszczony i poprzecznie obrączkowany. Wokół niego wyrastają krótsze ciernie promieniste. W ich historycznym opisie były czerwonawe, natomiast opracowanie flory Ameryki Północnej przedstawia szerszą zmienność od jasnobrązowych i różowawych po szare. Drobne, spłaszczone włoski na powierzchni cierni można rozpoznać pod powiększeniem. [Britton i Rose 1922] [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Zasięg i zróżnicowanie siedlisk

Według POWO rodzimy zasięg sięga od południowo-zachodniej Oklahomy do północno-wschodniego Meksyku i obejmuje również Nowy Meksyk oraz Teksas. Flora Ameryki Północnej wymienia pustynię Chihuahua, zbiorowiska trawiaste, prześwity w dąbrowach i kolczaste zarośla Tamaulipas. Rośliny spotykano zarówno na głębszych glebach równin, jak i na niskich wapiennych wzgórzach. [2-WWW] [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Szeroki zasięg wiąże się ze zmiennością wyglądu. W zachodnich populacjach pustynnych pędy są bardziej szarozielone, a ciernie centralne dłuższe i silniej wystają. Rośliny ze wschodniej części zasięgu mają zwykle bardziej zielony pęd. Niski pokrój sprawia, że trawy i inne sezonowo rozwijające się rośliny mogą całkowicie zasłaniać okaz. W tej pozycji jego ostre ciernie znajdują się blisko poziomu gruntu. [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Kwiat otwierający się w słońcu

Kwiat ma różowe do niemal białych zakończenia listków okwiatu i pomarańczową lub czerwoną strefę przy ich nasadzie. Brzegi wewnętrznych listków są drobno i nieregularnie postrzępione. Dolną część kwiatu okrywają wąskie łuski zakończone ostrymi wierzchołkami, a w ich kątach rozwijają się kępki białych włosków. Kolor oraz budowa brzegu okwiatu są cechami użytecznymi przy porównywaniu kwitnących roślin. [Britton i Rose 1922]

W monografii z 1922 r. opisano kwiaty otwierające się w pełnym świetle przez cztery kolejne dni i zamykające na noc. Autorzy wspomnieli także o delikatnym zapachu. Jest to obserwacja fenologiczna odnotowana w historycznym opracowaniu, odpowiadająca dziennemu rytmowi kwitnienia tego gatunku. [Britton i Rose 1922]

Czerwony owoc i zmienność jego dojrzewania

Dojrzały owoc jest kulisty lub jajowaty, czerwony i mięsisty. Owłosienie staje się rzadsze niż na rozwijającej się nasadzie kwiatu, więc wyraźnie widać jego powierzchnię. Czarne nasiona są gładkie i błyszczące, z dużą, zagłębioną blizną po sznureczku. Połączenie soczystego owocu z różowym kwiatem odróżnia gatunek od H. parryi i H. polycephala. [Britton i Rose 1922] [Vargas-Luna i wsp. 2018]

Britton i Rose opisali również różnice między partiami owoców. Niektóre stopniowo wysychały i pękały nieregularnie, natomiast duże owoce przekazane im z Teksasu w 1921 r. pozostawały zamknięte podczas dojrzewania. Nowsza flora ujmuje owoce przede wszystkim jako niepękające, z rzadkim nieregularnym rozerwaniem. Różne opisy odzwierciedlają zmienność sposobu dojrzewania owoców, zachowujących przez pewien czas mięsiste tkanki. [Britton i Rose 1922] [Zimmerman i Parfitt 2003a]

Miejsce w klasyfikacji

Britton i Rose wyodrębnili Homalocephala właśnie dla tego gatunku, łącząc cechy pędu, kwiatu, owocu i nasion. Analiza molekularno-morfologiczna z 2018 r. umieściła go we wspólnej linii z H. parryi i H. polycephala, odrębnej od Echinocactus. Dawna nazwa pozostaje kluczem do literatury, a obecna kombinacja wyraża przyjęte w atlasie ujęcie pokrewieństwa. [Britton i Rose 1922] [Vargas-Luna i wsp. 2018] [2-WWW]

Materiały z archiwum autora

Gatunek występuje również w prywatnym archiwum materiałów Konrada Szychowskiego. [Kaktologia 2009b, s. pliku 7] [Neciu b.d., s. pliku 1] [U.S. Fish and Wildlife Service 2003, s. pliku 13]