Zakres współczesnego ujęcia
Plants of the World Online przyjmuje 13 gatunków oraz mieszańca naturalnego Thelocactus × mirandus. Do rodzaju należy T. setispinus, znany w literaturze także jako Hamatocactus setispinus. Dawne podgatunki T. leucacanthus z epitetem schmollii oraz T. hexaedrophorus z epitetem lloydii są w tym ujęciu włączone do odpowiednich gatunków. [2-WWW]
Brodawki, areole i owoce
Opis rodzaju przedstawiony przez Sandoval-Ortegę i współautorów obejmuje pędy kuliste, spłaszczone lub krótko walcowate. Brodawki bywają połączone przy podstawie w żebra. Areola na szczycie brodawki może mieć krótki rowek po stronie skierowanej do wierzchołka pędu. Kwiaty wyrastają w jego górnej części, a owoc zachowuje resztki okwiatu i zwykle otwiera się u podstawy. U części gatunków występują nektarniki pozakwiatowe. [Sandoval-Ortega i wsp. 2022, s. 47–48]
Klimat i odrębne mikrosiedliska
Modelowanie dziewięciu gatunków wykazało różnice znaczenia temperatur i sezonowych opadów. T. bicolor miał najszerszą oszacowaną niszę w analizie, podczas gdy T. buekii i T. conothelos wyraźniej wiązały się z opadem najsuchszego kwartału. Zestaw obejmuje gatunki i rekordy użyte przez Mosco w 2019 r.; modele określają rozkład zgodnych warunków, z rozdzielczością około jednego kilometra. [Mosco 2019, s. 3–6, 10–12]
Opisany w 2018 r. T. tepelmemensis rośnie w szczelinach i na półkach stromych ścian wapiennych północnej Oaxaki. To południowe stanowisko poszerzyło znany zasięg rodzaju. Gatunku tego nie objęła porównawcza analiza dziewięciu nisz. [Davis i wsp. 2018, Davis i wsp., s. 116–121; Mosco, s. 3] [Mosco 2019, Davis i wsp., s. 116–121; Mosco, s. 3]
Rozmnażanie badanej populacji leucacanthus
U fioletowo kwitnącej populacji T. leucacanthus (w pracy subsp. schmollii) z La Estación w Querétaro owoce i nasiona powstały po naturalnym zapyleniu oraz ręcznym zapyleniu krzyżowym. Trzy zabiegi bez obcego pyłku nie dały owoców. Krótka, jednodniowa anteza i wizyty pszczół tworzą miejscowy układ rozmnażania, opisany wraz z warunkami i liczebnością doświadczenia. [Delgado-Ramírez i wsp. 2021, s. 793–800]
