Nazwa, typ i odkrycie
Przyjęta nazwa to Thelocactus tepelmemensis T.J.Davis, H.M.Hern., G.D.Starr & Gómez-Hin. Gatunek odkryto podczas wyprawy w lutym 2017 r., a materiał typowy zebrano w styczniu 2018 r. Okaz Hernández i współautorzy 4128 zachowano w MEXU; holotyp ma numer 1471315. Opis porównawczy oparto na 20 osobnikach i materiale zielnikowym. [2-WWW] [Davis i wsp. 2018, POWO; s. 115–116]
Pokrój i cechy rozpoznawcze
Pędy są pojedyncze lub tworzą skupienia z pędami bocznymi. Mają 11–13 pionowych, brodawkowatych żeber. W typowych areolach występuje 8–9 cierni, słabo podzielonych na promieniste i centralne. Drobne nektarniki pozakwiatowe stwierdzono tylko przy kwitnących areolach. W opisie długość kwiatów wynosi 13–23 mm, a ich barwa jest czerwono purpurowa. [Davis i wsp. 2018, s. 117–119, 121, tabela 1]
Nasiona są szeroko owalne, z kilem, długości 1,06–1,21 mm i szerokości 0,78–1,00 mm. Rozszerzone obrzeże otacza hilum, czyli bliznę po przyczepieniu nasiona; mikropyle leży wewnątrz tego obrzeża. W porównanym materiale T. leucacanthus mikropyle znajduje się poza obrzeżem. Ta różnica uzupełnia cechy pędu i kwiatu użyte w diagnozie. [Davis i wsp. 2018, s. 118–121, ryc. 4, tabela 1]
Ściany wapienne i dokumentowane kwitnienie
Znane w opisie stanowiska znajdowały się na wysokości 1420–1460 m w wąskich kanionach wapiennych. Rośliny rosły na ścianach zwróconych przeważnie ku północnemu i południowemu wschodowi, w szczelinach i na półkach kruszącej się skały. Po południu ściany były zacienione. Obserwacja siedliska wskazuje łączne znaczenie podłoża, rzeźby terenu i ekspozycji. [Davis i wsp. 2018, s. 119–121, ryc. 3]
Pąki i kwiaty udokumentowane w styczniu 2018 r. i lutym 2017 r. były podstawą wskazanego przez autorów okresu kwitnienia od grudnia do lutego. Na dwóch dostępnych odcinkach szlaków przy ścianach policzono 35 i 15 roślin, na długości około 50 i 30 m. Były to częściowe liczenia widocznych roślin, obejmujące dostępne fragmenty kanionu. [Davis i wsp. 2018, s. 119–121]