Strombocactus disciformis

Nazwa i dwa podgatunki

Nazwa przyjęta to Strombocactus disciformis (DC.) Britton & Rose. Gatunek opisano w 1828 r. jako Mammillaria disciformis, a obecną kombinację opublikowano w 1922 r. Historyczne nazwy Echinocactus disciformis, Ariocarpus disciformis i Pediocactus disciformis odnoszą się w POWO do tego samego gatunku. [2-WWW] [Arias i Sánchez-Martínez 2010, POWO, stan 11 października 2026. Arias i Sánchez-Martínez, s. 619]

POWO przyjmuje subsp. disciformis i subsp. esperanzae. Nazwy S. jarmilae oraz S. disciformis var. seidelii należą do synonimii podgatunku nominatywnego. S. pulcherrimus jest synonimem subsp. esperanzae. Wyniki badań podane z pełną nazwą podgatunku można dzięki temu przypisać do właściwego materiału. [2-WWW] [2-WWW] [2-WWW]

Pęd i korzeń

Pęd jest zielonoszary, spłaszczony do kulistego, niekiedy wydłużony. Nakładające się, skórzaste brodawki tworzą powierzchnię przypominającą układ łusek. Giętkie ciernie występują na młodszych areolach i wcześnie opadają. W materiale porównawczym z 2010 r. podgatunek nominatywny miał 1–5 cierni długości 0,7–1,5 cm, a subsp. esperanzae 1–5 cierni długości 0,8–2 cm. Starsze partie korpusu pozostają więc słabo uzbrojone. [Arias i Sánchez-Martínez 2010, s. 620–621, tabela 1]

U gatunku opisywano silny, rzepowaty korzeń oraz pęd częściowo zagłębiony w podłożu. Tę budowę odróżnia się od powierzchniowego, włóknistego układu korzeniowego S. corregidorae. Różnica między nimi jest istotna również przy porównywaniu fotografii roślin wyjętych z podłoża. [Arias i Sánchez-Martínez 2010, Arias i Sánchez-Martínez, s. 620. Ivannikov i wsp., s. 2] [Ivannikov i wsp. 2022, Arias i Sánchez-Martínez, s. 620. Ivannikov i wsp., s. 2]

Siedlisko

Gatunek występuje w systemie kanionów Querétaro, Hidalgo i Guanajuato. Typowe stanowiska obejmują wapienne łupki, strome zbocza i skalne szczeliny zawierające drobną glebę. Pędy mogą znajdować się na odsłoniętych powierzchniach oraz przy roślinach dających częściową osłonę. W badaniu z 2018 r. nominatywny podgatunek pobierano z jednej lokalizacji w Querétaro, natomiast subsp. esperanzae reprezentowały rośliny z dwóch kolekcji botanicznych. [Camacho-Velázquez i wsp. 2018, s. 89–90]

Współczesny wykaz POWO przypisuje naturalny zasięg subsp. disciformis obszarowi Querétaro–Hidalgo, a subsp. esperanzae Guanajuato. Te rozdzielone zasięgi podgatunków opisano w ich własnych kartach. [2-WWW] [2-WWW]

Kwiaty i nektarnik

Lejkowate kwiaty otwierają się w dzień, w szczytowej części pędu. Nominatywny podgatunek ma biały lub żółtawobiały okwiat i czerwoną gardziel. Subsp. esperanzae wyróżnia intensywnie magentowy okwiat wraz z gardzielą. Pod przyczepem najgłębiej położonych pręcików znajduje się pierścieniowaty nektarnik. Tkankę wydzielniczą przykrywa jednowarstwowa skórka z otwartymi nektarostomami. [Arias i Sánchez-Martínez 2010, Arias i Sánchez-Martínez, tabela 1. Camacho-Velázquez i wsp., s. 102–104] [Camacho-Velázquez i wsp. 2019, Arias i Sánchez-Martínez, tabela 1. Camacho-Velázquez i wsp., s. 102–104]

W lutym 2018 r. nektar zebrany o godzinie 15 z piętnastu kwiatów różnych osobników każdego podgatunku dał średnie odczyty 22,09 ± 7,42°Brix dla subsp. disciformis i 8,65 ± 3,98°Brix dla subsp. esperanzae. Publikacja podaje te wartości z miarą rozproszenia oznaczoną znakiem ±, bez jednoznacznego określenia jej typu w metodach. Refraktometr opisywał stężenie rozpuszczonych substancji. Składu poszczególnych cukrów ani pełnej dobowej produkcji nektaru nie oznaczano. [Camacho-Velázquez i wsp. 2019, s. 102–104, 107]

Owoce, osnówka i kiełkowanie

Owoce otwierają się podłużnymi szczelinami. U nominatywnego podgatunku w porównaniu z 2010 r. miały 7–10 mm długości i 6–7 mm średnicy, a u subsp. esperanzae odpowiednio 6–10 i 3–4 mm. W obu podgatunkach nasiona mają jasny, błoniasty wyrostek. Badanie rozwoju z 2018 r. rozstrzygnęło, że jest to osnówka powstająca ze sznureczka. W starszym opisie porównawczym użyto określenia strophiole. Wewnątrz osnówki znajdują się rozległe przestrzenie powietrzne. [Arias i Sánchez-Martínez 2010, Arias i Sánchez-Martínez, tabela 1. Camacho-Velázquez i wsp., s. 91–94, 98] [Camacho-Velázquez i wsp. 2018, Arias i Sánchez-Martínez, tabela 1. Camacho-Velázquez i wsp., s. 91–94, 98]

W kontrolowanym siewie średnie kiełkowanie wyniosło 97,08 ± 3,75% u subsp. disciformis oraz 92,08 ± 7,75% u subsp. esperanzae. Są to średnie ± odchylenie standardowe ośmiu powtórzeń po 30 nasion na takson. Nasiona leżały na wilgotnej bibule w szalkach, przy 25°C i 12 godzinach światła na dobę. Obserwacja trwała 30 dni, a kryterium było wydostanie się korzonka z okrywy. Doświadczenie dokumentuje siew badanych partii bez skaryfikacji i dezynfekcji. [Camacho-Velázquez i wsp. 2018, s. 91, 94]

Wschodząca siewka ma krótki korzonek z licznymi włośnikami, niewielkie liścienie oraz szeroki hipokotyl, czyli odcinek osi poniżej liścieni. Hipokotyl rozrasta się promieniście, tworząc kulistą młodą roślinę. Później w części szczytowej różnicują się małe brodawki i areole. Osnówka może pozostawać na powierzchni kiełkującego nasiona i lokalnie odginać wychodzący korzonek. [Camacho-Velázquez i wsp. 2018, s. 94–95, ryc. 8]

Regeneracja w kulturze in vitro

Ivannikov i współautorzy otrzymali nowe pędy z fragmentów łodyg siewek wyhodowanych w warunkach sterylnych. Materiał oznaczono jako S. disciformis, bez określenia podgatunku. Kalus, czyli proliferującą tkankę regeneracyjną, wytwarzano na zmodyfikowanej pożywce Murashige’a i Skooga. Pędy powstawały następnie w drodze organogenezy pośredniej. W doświadczeniu kultury utrzymywano przy 22–26°C, z szesnastogodzinnym oświetleniem. [Ivannikov i wsp. 2022, s. 2–3]

W tabeli dziewięćdziesięciodniowego doświadczenia wariant z 1 mg/l BAP i bez 2,4-D dawał 76% regenerujących skupień kalusa oraz średnio 3,7 ± 0,12 pędu na skupienie o wymiarach 5 × 5 mm. BAP jest regulatorem wzrostu z grupy cytokinin. Wyniki opisują odtwarzanie pędów z tkanki w określonym systemie laboratoryjnym. Ocen aklimatyzacji podanych łącznie dla trzech badanych gatunków nie można przypisać jako osobnej przeżywalności S. disciformis. [Ivannikov i wsp. 2022, s. 3, tabela 2]

Presja na naturalne populacje

Olmos-Lau i Mandujano sprawdziły w latach 2014–2015 ofertę roślin i nasion Strombocactus w czterech językach. Znalazły 32 sklepy internetowe oraz 24 ogłoszenia w dużych serwisach. Część ofert wskazywała naturalne lokalizacje pochodzenia. Badanie dotyczyło deklaracji i dokumentacji sprzedaży. Stanowi zapis historycznej presji handlowej, której skali w 2026 r. w tej pracy nie mierzono. [Olmos-Lau i Mandujano 2016, s. 3–6]

Powiązane artykuły

Materiały z archiwum autora

Gatunek występuje również w prywatnym archiwum materiałów Konrada Szychowskiego. [Kaktusy i Inne 2005a, s. pliku 37]