Ortegocactus macdougallii

Przyjęta nazwa i Oaxaca

POWO przyjmuje Ortegocactus macdougallii jako jedyny gatunek rodzaju. Alexander opublikował go w 1961 r. Dawna kombinacja Neobesseya macdougallii oraz nowsza Cochemiea macdougallii pozostają synonimami. Naturalny zasięg obejmuje Oaxaca. Praca Arellano-Perusquíi i współautorów odnosi go do niewielkiego obszaru San José Lachiguiri. [2-WWW] [2-WWW] [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, POWO, sprawdzone 11 października 2026. Arellano-Perusquía i wsp., s. 160]

W analizie filogenomicznej z 2023 r. gatunek tworzył rozpoznawalną linię w większej grupie kaktusów mammillarioidalnych. Autorzy zachowali Ortegocactus osobno od Cochemiea, wskazując na różnice budowy i biogeografii. Pozycja w tej grupie pomaga czytać publikacje pod różnymi kombinacjami nazwy, bez mnożenia opisów tego samego gatunku. [Chincoya i wsp. 2023, Chincoya i wsp., s. 13–15] [2-WWW]

Brodawki, kwiaty, owoce i nasiona

Kulisty pęd pokrywają płaskie brodawki o rombowym zarysie. W dimorficznych areolach górna część nosi włoski i ciernie. Czasem brodawka ma bruzdę. Centralny cierń jest jeden i prosty. Ta budowa łączy regularny rysunek powierzchni pędu z rozdzieleniem miejsca wytwarzania cierni i kwiatów. [Vázquez-Sánchez 2012, Vázquez-Sánchez, rozprawa doktorska, styczeń 2012, s. drukowana 89]

Kwiaty wyrastają w pachwinach brodawek. Są żółte, promieniste, o długości podanej w opisie jako 1,2–3 cm. Owoce mają kulisty kształt i matowoczerwoną barwę. Bardzo drobne, okrągławe nasiona są czarnobrunatne, z jamkowatą powierzchnią. [Vázquez-Sánchez 2012, Vázquez-Sánchez, rozprawa doktorska, styczeń 2012, s. drukowana 89]

Pęd i aktywność areoli

W doświadczeniu wykorzystano dorosłe rośliny siedmioletnie, około 8 cm wysokości. Z ich młodych pędów długości 0,5–1,5 cm wycinano brodawki obejmujące jedną do trzech areoli. Areola zawiera merystem, czyli obszar komórek zdolnych do podziałów i tworzenia nowych organów. Pobudzony w kulturze merystem dawał pęd boczny, a na powierzchni poza areolami powstawały dodatkowe przybyszowe zawiązki pędów. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 161–163, ryc. 1]

Zawiązki przybyszowe pojawiały się na brzegach eksplantatu, przy jego podstawie lub między brodawkami. W następnych tygodniach rozrastały się w zorganizowane pędy z drobnymi brodawkami i oliwkowozieloną powierzchnią. Uruchomienie merystemu areoli i powstanie zawiązka poza areolą były rozróżnione na podstawie położenia oraz obserwacji stereoskopowych. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 162–165]

Rośliny mateczne w szklarni doświadczalnej

Materiał pochodził z lokalnej szkółki. Przed rozpoczęciem kultur rośliny utrzymywano przez 12 miesięcy w szklarni, w średnich temperaturach dnia i nocy 30 i 20°C. Maksymalny strumień fotonów fotosyntetycznie czynnych wynosił około 1000 µmol m⁻² s⁻¹. Raz w miesiącu stosowano nawóz opisany jako 20–20–20. Publikacja dokumentuje te warunki przygotowania roślin matecznych. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 161]

Inicjacja i namnażanie pędów

Pierwszy etap obejmował pożywkę Murashige i Skoog, MS, z różnymi kombinacjami NAA i BA. NAA to auksyna, a BA cytokinina. Warianty z NAA sprzyjały powstawaniu kalusa, czyli proliferującej tkanki przyrannej. Nowe pędy były początkowo rzadkie. W dwóch wariantach po 116 dniach cztery eksplantaty wytworzyły łącznie 17 pędów, zarówno po aktywacji areoli, jak i przybyszowych. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 161–163]

W odrębnym etapie namnażania zastosowano stałe 4,4 µM NAA i trzy stężenia BA. Po 110 dniach liczba pędów na eksplantat wynosiła średnio 5,67 dla 13,3 µM BA, 5,83 dla 19,9 µM i 5,33 dla 26,6 µM. Różnice liczby pędów nie były istotne statystycznie. Przy najniższym z tych stężeń BA pędy były jednak dłuższe, średnio 4,78 mm, wobec 3,93 i 3,67 mm w pozostałych wariantach. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 161, 163, tabela 2]

W dwóch wyższych stężeniach BA autorzy obserwowali pędy fasciowane, w tym cristata i monstrualne. Wynik wskazuje na zmianę wzorca wzrostu w określonych warunkach kultury. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 164–165]

Korzenie przybyszowe

Ukorzenianie przeprowadzono na pożywce MS o połowie albo jednej czwartej zwykłego stężenia składników mineralnych. Dla wariantów z połową MS porównano również auksynę IBA w stężeniach 1,6 i 4,9 µM. Po 50 dniach wariant z 4,9 µM IBA miał około 75% ukorzenionych eksplantatów i średnio 9,92 korzenia. Na połowie MS bez regulatora było około 37,5% ukorzenionych fragmentów. Na jednej czwartej MS bez regulatora uzyskano około 58,3%. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 161, 164, tabela 4. Jednostka µM zgodna z metodami, w tabeli 4 błędnie drukowane mM]

Zawiązki korzeni były widoczne około 30. dnia, a w następnych 20 dniach korzenie wydłużały się. Ich powstawaniu nie towarzyszyło tworzenie kalusa. Rośliny z korzeniami stanowiły końcowy etap opisanego doświadczenia. [Arellano-Perusquía i wsp. 2013, s. 164–165]

Powiązane artykuły

Materiały z archiwum autora

Gatunek występuje również w prywatnym archiwum materiałów Konrada Szychowskiego. [Rodríguez Ortega i Franco 2001, s. pliku 6]