Nazwa i rozmieszczenie
Epithelantha ilariae jest w POWO przyjętym gatunkiem rodzimym w Nuevo León w Meksyku. Nazwę opublikowali Donati i Zanovello w 2010 r. [2-WWW]
Klimat pogranicza dwóch formacji roślinnych
Aquino i współautorzy opisują E. ilariae przy przejściu pustyni Chihuahua w kolczaste zarośla Tamaulipas. Roczna suma opadów przypisana jej stanowiskom w użytej siatce klimatycznej wynosiła około 544 mm, więcej niż w środowiskach większości pozostałych analizowanych gatunków. Jest to charakterystyka klimatu stanowisk, wyprowadzona z map. [Aquino i wsp. 2021, s. 4525–4527, ryc. 4]
W porównaniu kategorii gleb stanowiska E. ilariae były związane z kasztanoziemami typowymi. Na drzewie opartym na DNA plastydowym gatunek należał do linii obejmującej między innymi E. bokei, E. micromeris i E. spinosior. Różnice opadów wskazują na zróżnicowanie środowiska także między blisko spokrewnionymi przedstawicielami rodzaju. [Aquino i wsp. 2021, s. 4524–4527, ryc. 2–4]
Długi kwiat otwierający się wieczorem
Kwiat Epithelantha ilariae był najdłuższy w badaniu z 2019 r. Mierzył 17–18 mm od nasady perykarpelu do końca najdłuższego listka okwiatu. Klucz wyróżniał również wieczorne otwieranie kwiatów. W areoli było mniej niż 40 cierni, bez trwałych wyrostków charakterystycznych dla E. bokei. Połączenie pory otwierania kwiatu z jego długością pozwalało oddzielić E. ilariae od gatunków o mniejszych kwiatach dziennych. [Aquino i wsp. 2019, s. 606, 610, 612, 615; ryc. 5G–H]
Badanie morfologiczne obejmowało 15 dorosłych roślin z trzech stanowisk w Nuevo León. Próbki DNA tworzyły wyraźną linię siostrzaną wobec pozostałych przedstawicieli pierwszej z dwóch większych grup Epithelantha. Budowa kwiatu i położenie na drzewie stanowiły zgodne przesłanki odrębności gatunku. Wieczorna pora otwierania sama nie ustala tożsamości zapylacza, którego w tej pracy nie śledzono. [Aquino i wsp. 2019, s. 601, 605–607, 612, 614; tabela 5, ryc. 3]