Sclerocactus mesae-verdae

Roślina gliniastych pustkowi

Sclerocactus mesae-verdae był opisywany także pod nazwami Coloradoa mesae-verdae i Pediocactus mesae-verdae. Jego pęd jest mały, kulistawy i zwykle pojedynczy. W wieloletnim badaniu rzadko przekraczał 10 cm średnicy, a największy zmierzony miał 11,1 cm. Uszkodzone osobniki mogą wytwarzać boczne pędy, przez co jedna roślina tworzy kilka odrębnych, widocznych nad ziemią główek. [Coles i wsp. 2012] [2-WWW]

Stanowiska opisane w południowo-zachodnim Kolorado leżą na podłożach powstałych z łupków Mancos i utworów formacji Fruitland. Gleby zawierają dużo frakcji ilastej, pęcznieją przy zwilżeniu i kurczą się podczas wysychania. Występują w nich podwyższone ilości soli, m.in. związków wapnia, sodu i magnezu. Woda wsiąka powoli, a skąpa roślinność, często z udziałem łobód, pokrywała około 5–15% powierzchni badanych siedlisk. [Coles i wsp. 2012]

W regionalnej charakterystyce klimatu podano około 150–230 mm opadu rocznie, z mniej więcej połową przypadającą od lipca do października. Rośliny przechodzą zatem zarówno długie okresy deficytu wody, jak i krótkie epizody uwilgotnienia ciężkiej gleby. Te warunki terenowe opisują środowisko naturalne gatunku i jego sezonową zmienność. [Coles i wsp. 2012]

Dwadzieścia lat obserwacji

Coles, Decker i Naumann śledzili populacje na trzech powierzchniach po jednym hektarze w Ute Mountain Ute Tribal Park. Prace obejmowały lata 1986–2005, z przerwą w spisie w 1993 r. Łącznie zarejestrowano 659 roślin i 1629 pędów. Rozdzielenie tych dwóch jednostek pozwoliło opisać osobno utratę części nadziemnej i śmierć całego osobnika. [Coles i wsp. 2012]

Długotrwałe śledzenie oznakowanych roślin ujawniało zdarzenia niewidoczne w pojedynczym spisie. Pęd pozornie martwego kaktusa mógł odrosnąć po roku, a odrost miał już oparcie w zachowanych częściach starszej rośliny. W przypadku sąsiadujących pędów autorzy uwzględniali również trudność odróżnienia odrostu od blisko rosnącej siewki bez naruszenia systemu podziemnego. [Coles i wsp. 2012]

Siewka i odrost dojrzewają w innym tempie

Osobniki powstałe z nasion osiągały rozmiar związany z rozpoczęciem kwitnienia po 7–11 latach. Odrosty mogły kwitnąć już w pierwszym roku, zwykle zaś w ciągu trzech lat od pojawienia się. Najmniejszy zaobserwowany kwitnący pęd miał 1,4 cm średnicy, choć powszechniejszą granicą rozmiaru reprodukcyjnego było około 2,1 cm. Rozmiar i pochodzenie pędu wspólnie opisują więc jego dojrzałość. [Coles i wsp. 2012]

W czasie całego monitoringu odnaleziono 569 siewek. Pod koniec badania żyło 209, wśród nich 63 osobniki obserwowane już przez 10–18 lat. Siewki, które zginęły w trakcie obserwacji, przeżywały przeciętnie krócej niż trzy lata. Najmłodsza faza rozwoju stanowiła więc silny etap selekcji, a część osobników, która ją przetrwała, utrzymywała się przez wiele kolejnych sezonów. [Coles i wsp. 2012]

Liczba rejestrowanych siewek była dodatnio związana z opadem kwietniowym. Zależność wyjaśniała około 49% zmienności między latami, przy danych opadowych z regionalnej stacji meteorologicznej. Spisy wykonywano wiosną, dlatego liczba nowo zauważonych roślin łączyła skutki kiełkowania i wcześniejszego przeżywania. Wilgotny kwiecień mógł pomagać również siewkom, które rozpoczęły rozwój jesienią poprzedniego roku. [Coles i wsp. 2012]

Kwitnienie, zapylanie i susza

Na obserwowanych stanowiskach kwitnienie skupiało się w ostatnich dwóch tygodniach kwietnia i pierwszych dwóch tygodniach maja. Większe pędy wytwarzały więcej kwiatów. Średnia wynosiła 4,6 kwiatu na kwitnący pęd i sezon, a maksymalnie zanotowano 30. Późne przymrozki mogły przerywać rozwój owoców, wiążąc skuteczność rozrodu z pogodą w krótkim okresie wiosennym. [Coles i wsp. 2012]

Doświadczenia opublikowane w 2023 r. wykazały częściową samozgodność badanych roślin. Zawiązywanie owoców wymagało jednak zapylaczy. Jako prawdopodobnych głównych odwiedzających przenoszących pyłek wskazano pszczoły smuklikowate, gniazdujące w ziemi. [Tepedino i wsp. 2023]

Podczas skrajnej suszy w latach 2001–2002 kwitnienie i owocowanie zostały silnie zahamowane. Rośliny przez niemal dwa sezony tworzyły bardzo mało struktur rozrodczych, podczas gdy bezpośrednia śmiertelność przypisywana suszy była niewielka. Ograniczenie dopływu nowych nasion może zatem poprzedzać wyraźny ubytek dorosłych roślin w spisie. [Coles i wsp. 2012]

Chrząszcz, utrata pędu i regeneracja

Główną rozpoznaną przyczyną śmierci był chrząszcz Moneilema semipunctatum. Jego larwy żerują wewnątrz pędów i niszczą tkanki. W ciągu dwudziestu lat przypisano mu śmierć 170 spośród 659 zarejestrowanych roślin oraz utratę 320 spośród 1629 pędów. Są to udziały w całym śledzonym zbiorze, obejmującym także osobniki żyjące na końcu badania. [Coles i wsp. 2012]

Uszkodzenia szczególnie dotykały duże osobniki, które miały zarazem większą zdolność wytwarzania kwiatów. Utrata takiej rośliny usuwa więc z populacji istotne źródło nasion. Około jednej piątej kaktusów uszkodzonych przez chrząszcze przeżywało i wytwarzało nowe pędy. Regeneracja pozwalała zachować osobnika mimo zniszczenia znacznej części jego widocznej powierzchni. [Coles i wsp. 2012]

Przebieg liczebności zależał od nakładania się epizodów żerowania, pojawiania się siewek i regeneracji. Dwie dekady obserwacji dały ogólny obraz względnej stabilności badanych powierzchni, przy znacznych zmianach w krótszych odcinkach czasu. Wynik dotyczy tych trzech powierzchni w latach 1986–2005. Jego najważniejszym biologicznym szczegółem jest rozdzielenie losu całej rośliny, pojedynczego pędu i nowego pokolenia. [Coles i wsp. 2012]

Powiązane artykuły

Materiały z archiwum autora