Rapicactus booleanus

Nazwa i odkrycie

Gatunek opisał George S. Hinton w styczniu 1996 r. jako Turbinicarpus booleanus. Kombinację Rapicactus booleanus opublikował Davide Donati w 2003 r. POWO przyjmuje ją jako nazwę gatunku rodzimego dla Nuevo León. Nazwy Turbinicarpus mandragora subsp. booleanus i Rapicactus subterraneus subsp. booleanus odnoszą się do tej samej rośliny w ujęciach przyznających jej rangę podgatunku. [Hinton 1996, Hinton, s. 62–66. POWO, stan 11 października 2026] [2-WWW]

Materiał typowy zebrano 1 marca 1992 r. na gipsowym zboczu w gminie Galeana, na wysokości 1860 m n.p.m. Epitet upamiętnia George’a Boole’a, syna autora, towarzyszącego mu podczas prac terenowych. W publikacji pierwotnej znano dwa miejsca występowania, oddalone o kilka kilometrów. Jest to stan rozpoznania z 1996 r. [Hinton 1996, s. 62, 64, 66]

Korpus, szyjka i magazynujący korzeń

Korpus jest szeroko odwrotnie jajowaty, zwykle pojedynczy, rzadko rozgałęziony. W opisie pierwotnym osiągał 2,5–4,5 cm wysokości i 2,5–5,5 cm średnicy. Nad ziemię wystawała zwykle około jedna trzecia korpusu. Starsza podstawa korpusu była ucięta, a ze zgrubiałym korzeniem łączyła ją wąska szyjka położona pod powierzchnią gleby. [Hinton 1996, s. 62–63]

W angielskim opisie szyjka ma 1–5 cm długości i 3–5 mm średnicy. Zgrubiały korzeń jest gruszkowaty do kulistego, o średnicy 0,8–2,8 cm i długości 1,2–5,7 cm. Szyjka bywa wygięta lub ustawiona pod kątem. W porównaniu autora R. subterraneus miał dłuższy, cieńszy i częściowo nadziemny odcinek szyjkowy. U R. mandragora korpus był natomiast kulisty i nadziemny. [Hinton 1996, s. 63–64]

Brodawki, areole i ciernie

Brodawki mają rombowaty przekrój, około 4 mm wysokości oraz 5 mm szerokości u podstawy. Na stronie grzbietowej brak bruzdy. Zielona powierzchnia nosi białawe cętki, a brodawki układają się w spirale. Eliptyczne areole mają 1,5–2 mm długości. Blisko wierzchołka są owłosione, a wraz ze starzeniem tracą włoski. [Hinton 1996, s. 63]

Z areoli wyrastają dwa ciernie centralne, białe przy podstawie, z brunatną lub czarną częścią dalszą. Górny kieruje się zwykle ku przodowi, dolny odstaje od pędu. Najczęściej mają odpowiednio 12–15 i 12–18 mm długości. Cierni promienistych jest zwykle 18–20, przy pełnym zakresie 14–28. Są białe, niekiedy z brunatnymi lub czerwonawymi końcami. Dolne są krótsze, a górne mogą sięgać 17 mm, wyjątkowo 29 mm. [Hinton 1996, s. 63–64]

Kwiat i owoc

Kwiat opisany przez Hintona miał około 2 cm średnicy i 2,5 cm wysokości. Wewnętrzne listki okwiatu są jasnomagentowe do ciemnomagentowych, z ciemniejszym pasmem środkowym. Nitki pręcikowe i pylniki są żółte. Znamię słupka tworzy siedem do dziewięciu bladożółtych ramion. Barwa kwiatu pomaga odróżnić tę roślinę od porównanego w pracy R. mandragora, kwitnącego biało. [Hinton 1996, s. 63–64]

Owoc osiąga około 6 mm średnicy i 7 mm wysokości. Ma ciemnozieloną do purpurowej powierzchnię, lekki nalot i drobne łuski. Otwiera się podłużnym pęknięciem. Ten sposób uwalniania nasion współtworzy charakterystykę Rapicactus, później porównaną z budową łupiny oraz molekularnym położeniem rodzaju. [Hinton 1996, Hinton, s. 64. Vázquez-Sánchez i wsp., s. 409, 412] [Vázquez-Sánchez i wsp. 2019, Hinton, s. 64. Vázquez-Sánchez i wsp., s. 409, 412]

Odsłonięty gipsowy krajobraz

W opisie pierwotnym rośliny zajmowały odsłonięte, gipsowe zbocza. Towarzyszyły im m.in. Dasylirion berlandieri, Muhlenbergia gypsophila, Pinus greggii i Selaginella gypsophila. Podłożowy skład mineralny oraz znaczny udział części podziemnych wyróżniają to miejsce w obrębie różnorodnych siedlisk rodzaju. Obecność gatunku na takim podłożu jest obserwacją terenową. W publikacji nie wyznaczano doświadczalnie jego zapotrzebowania na gips w uprawie. [Hinton 1996, s. 64–65]

Powiązane artykuły