Nazwa i podgatunki
Aktualna nazwa Oehmea sphacelata (Mart.) Guiggi powstała przez przeniesienie Mammillaria sphacelata Mart. do Oehmea w 2022 r. W starszych opracowaniach występują także kombinacje w Neomammillaria, Leptocladodia i Escobariopsis. POWO przyjmuje dwa podgatunki: O. sphacelata subsp. sphacelata i O. sphacelata subsp. viperina (J.A.Purpus) Guiggi. Oba opisano w tej karcie, z zachowaniem odrębnych cech. [2-WWW] [Guiggi 2022, POWO, stan 11 października 2026; Guiggi, s. 2]
Pędy, brodawki i ciernie
Flora doliny Tehuacán-Cuicatlán opisuje pędy rozgałęziające się od podstawy lub w części środkowej, kuliste do cylindrycznych, wzniesione, pokładające się albo pełzające. W całym regionalnym materiale osiągają 3–20 cm wysokości lub długości i 1,5–4 cm średnicy. Sok jest wodnisty. Jasnozielone, krótko cylindryczne brodawki mają 3–8 mm długości i 3,5–6 mm szerokości u podstawy. Kąty brodawek są nagie lub zawierają nieliczne białe szczecinki. [Arias i wsp. 2012, s. 115]
Ciernie promieniste są igłowate, proste lub lekko zakrzywione, długości 3–9 mm, w barwach od białej i żółtawej do brązowej, często z ciemniejszym wierzchołkiem. Ciernie środkowe są proste, skierowane ku górze i pozbawione haczykowatego zakończenia. Ich długość wynosi zwykle 4–6 mm, niekiedy do 9 mm. Liczba cierni zależy wyraźnie od podgatunku. [Arias i wsp. 2012, s. 115]
Podgatunek typowy ma w regionalnej diagnozie pędy 4–20 cm wysokości i 3–4 cm średnicy, osiem do piętnastu cierni promienistych oraz jeden do czterech środkowych. Podgatunek viperina ma cieńsze cylindryczne pędy, 3–15 cm długości i 1,5–2,5 cm średnicy, osiemnaście do dwudziestu czterech cierni promienistych i sześć do dziesięciu środkowych. Są to połączone cechy budowy, które pomagają porównywać oznaczenia materiału. [Arias i wsp. 2012, s. 115, 117]
Kwiaty, owoce i nasiona
Kwiaty są lejkowate, najczęściej długości 1,5–2 cm, niekiedy od 1,1 cm. Wewnętrzne listki okwiatu są purpurowe do czerwonych, lancetowate lub wąsko lancetowate. Zewnętrzne mają ciemnozieloną barwę i purpurowy pas środkowy. Szyjka słupka jest różowa; znamię tworzy trzy do pięciu zielonych łatek. Czerwone, maczugowate owoce mają 0,8–2 cm długości i 0,3–0,6 cm szerokości. Nasiona osiągają 1–1,5 mm długości, około 0,8 mm szerokości i mają czarną łupinę. [Arias i wsp. 2012, s. 115]
Dla obu podgatunków flora regionalna podaje kwitnienie od października do kwietnia. Okres ten opisuje populacje doliny Tehuacán-Cuicatlán. Dokładne następstwo kwitnienia poszczególnych roślin zależy od przebiegu warunków lokalnych, którego ten opis florystyczny osobno nie kwantyfikuje. [Arias i wsp. 2012, s. 117, 119]
Zasięg i siedliska
Gatunek jest endemitem Meksyku znanym z Puebla i Oaxaca. Materiał opracowania regionalnego pochodzi z doliny Tehuacán-Cuicatlán i jej wzgórz. Oba podgatunki występują na podłożu wapiennym w lasach dębowych, tropikalnych lasach zrzucających liście w porze suchej oraz zaroślach kserofitycznych. Podany zakres wysokości wynosi 900–2100 m n.p.m. Opisy oparto na okazach zielnikowych i lokalizacjach terenowych wymienionych w florze. [2-WWW] [Arias i wsp. 2012, s. 115–119]
Znaczenie dla filogenezy
Breslin i współautorzy w 2021 r. umieścili ten gatunek, badany jako Mammillaria sphacelata, przy podstawie kladu Coryphantha. Zwrócili uwagę, że jego grupa morfologiczna ma brodawki bez podłużnej bruzdy po stronie skierowanej ku wierzchołkowi pędu, charakterystycznej dla typowych Coryphantha. Włączenie do próby pozostałych gatunków tej grupy miało rozstrzygnąć, jak połączyć budowę roślin z granicami kladów. [Breslin i wsp. 2021, s. 312–316]
Zmiana nazwy na Oehmea sphacelata pozwala śledzić ten problem w obecnej klasyfikacji. Diagnozy z dawnych flor pod nazwą Mammillaria sphacelata pozostają źródłem danych o budowie i siedlisku. Propozycje poszerzenia Oehmea z 2026 r. omówiono wraz z zakresem dostępnych analiz w artykule taksonomicznym. [2-WWW] [Breslin i Majure 2026]
Powiązane artykuły
Materiały z archiwum autora
Gatunek występuje również w prywatnym archiwum materiałów Konrada Szychowskiego. [Anonim b.d.aa, s. pliku 1]
Synonimy i nazwy w literaturze
Mammillaria sphacelata · Escobariopsis sphacelata · Leptocladodia sphacelata · Neomammillaria sphacelata · Mammillaria viperina · Mammillaria sphacelata subsp. viperina · Oehmea sphacelata subsp. sphacelata · Oehmea sphacelata subsp. viperina [2-WWW]