Nazwa i zakres gatunku
Austrocactus pauxillus jest nazwą przyjętą w Plants of the World Online, weryfikowanej 10 października 2026 r. [2-WWW]
Część podziemna i mały pęd nadziemny
Roślina tworzy kępę wzniesionych pędów. Odcinki podziemne są prawie cylindryczne, a części nadziemne niemal kuliste, do 3 cm wysokości i 1,5–3 cm średnicy. Epidermis jest ciemnozielona, przy nasłonecznieniu brunatnozielona. Siedem lub osiem żeber całkowicie dzieli się na zaokrąglone brodawki. [Böhnert i wsp. 2025, s. 407]
Drobne owalne areole są nieco zagłębione. Początkowo mają niewielką ilość kremowego filcu, później stają się nagie. Trzy ciernie centralne na młodych areolach odstają, na starszych przylegają do pędu. Mogą być zakrzywione lub haczykowate. Osiem do dziesięciu cierni promienistych tworzy grzebieniasty układ. Są przejrzyste i igiełkowate. [Böhnert i wsp. 2025, s. 407]
Kwiat większy od drobnego pędu
Lejkowaty kwiat mierzy około 4 cm długości i podobną średnicę. Lancetowate listki okwiatu są ostro zakończone, pastelowożółte, często delikatnie czerwonawe w górnej części. Szyjka słupka jest żółtawa, a osiem łatek znamienia kremowych do bladożółtych. Ciemnozielony perykarpel ma niewiele łusek i drobnych białych włosków. [Böhnert i wsp. 2025, s. 407]
Kulisty owoc osiąga 10–12 mm średnicy. Jest ciemnozielony, cienkościenny, z łuskami i miękką żółtawą do białej wełną. Po wyschnięciu otwiera się nieregularnie. Nasiona są bardziej okrągłoowalne niż wyraźnie przecinkowate, czarne do brunatnoczarnych, około 2 × 2,5 mm. [Böhnert i wsp. 2025, s. 407]
Wulkaniczne szczeliny i wielkość w uprawie
Rewizja opisuje stanowiska na pograniczu Mendozy i Neuquén, na wschód od wulkanu Domuyo, na wysokości 2350–2500 m. Roślina zajmuje szczeliny skał wulkanicznych i żwirowiska, często w sąsiedztwie drobnego gatunku Ephedra. [Böhnert i wsp. 2025, s. 407]
Autorzy uważają A. pauxillus za prawdopodobnie najmniejszy gatunek rodzaju w naturze. W kolekcji rośliny mogą jednak wyrastać wyraźnie większe. Sama wielkość pędu uprawianego okazu nie wystarcza więc do oznaczenia. W analizach drzewa gatunek zajmował najwcześniej oddzielającą się pozycję w sekcji Hiberni, przy jednocześnie niejednoznacznym obrazie podobieństwa w analizie głównych składowych. [Böhnert i wsp. 2025, s. 390–391, 401, 407]