Nazwa i zakres gatunku
Austrocactus diamantinus jest nazwą przyjętą w Plants of the World Online, weryfikowanej 10 października 2026 r. Gatunek został opisany przez Elisabeth i Norberta Sarnesów w rewizji rodzaju z 2025 r. [2-WWW] [Böhnert i wsp. 2025, rekord taksonomiczny i opis gatunku w rewizji 2025]
Rozgałęzione pędy i areole
Pędy rosną pionowo, mają kształt krótkiego walca do maczugi i osiągają do 20 cm długości przy średnicy 4–5 cm. Są ciemnozielone. Około dziesięciu żeber dzieli się na tępe brodawki. Owalne areole, na młodym przyroście wełniste, mają około 4 × 7 mm. [Böhnert i wsp. 2025, s. 397]
Cztery ciernie centralne są mocno owłosione. Jeden wystaje ku przodowi i jest zakrzywiony, jeden kieruje się ku górze, a dwa rozchodzą poziomo. Pozostałe ciernie centralne są proste. Około dziewięciu gładkich cierni promienistych leży parami po obu stronach areoli, z jednym skierowanym w dół. Kontrast owłosienia między obiema grupami cierni należy do cech użytecznych w opisie rośliny. [Böhnert i wsp. 2025, s. 397]
Kwiat i suchy owoc
Lejkowaty kwiat mierzy około 4,5 cm długości i 4 cm średnicy. Łopatkowate listki okwiatu kończą się krótkim ostrzem. Od wewnątrz ich podstawa jest jasnożółta, a górna część brunatnoróżowa do czerwonej. Szyjka słupka ma barwę ciemnoczerwoną do purpurowej, zaś znamię 12–14 ciemnopurpurowych łatek. Komora zalążni jest owalna, około 8 × 6 mm. [Böhnert i wsp. 2025, s. 397, 399]
Perykarpel jest ciemnozielony, z małą ilością białej wełny oraz długimi białymi szczecinkami. Prawie kulisty owoc ma około 15 mm średnicy. Pozostaje ciemnozielony, wysycha i otwiera się nieregularnie od podstawy. Niemal czarne nasiona są zakrzywione i spłaszczone, około 2,5 × 2 mm. [Böhnert i wsp. 2025, s. 399]
Występowanie i najbliższe pokrewieństwo
Stanowiska opisane w rewizji leżą w Pampa del Diamante, w departamentach San Carlos i San Rafael prowincji Mendoza. Materiał typu pochodził z Cuadro Benegas. Gatunek znalazł się w grupie lokalnych, geograficznie rozdzielonych endemitów, razem z A. ferrarii, A. philippii i A. praecox. [Böhnert i wsp. 2025, s. 397, 399]
W obu zastosowanych metodach rekonstrukcji drzewa A. diamantinus tworzył najbliższą parę z A. ferrarii, przy wysokim, choć nie maksymalnym wsparciu. Gatunki odróżnia m.in. pokrój. A. diamantinus ma wzniesione, rozgałęzione pędy, a A. ferrarii drobne pędy tworzące niskie kępy. Różnią się także kształtem okwiatu i liczbą łatek znamienia. [Böhnert i wsp. 2025, s. 397, 399]