Nazwa i zakres gatunku
Austrocactus aonikenkensis jest nazwą przyjętą w Plants of the World Online, weryfikowanej 10 października 2026 r. [2-WWW]
Pokrój i powierzchnia pędu
Roślina zwykle ma jeden pęd, rzadziej się rozgałęzia. Pęd jest krótko cylindryczny lub krępo kolumnowy, płożący albo wzniesiony. Rewizja podaje zwykle 10–20 cm wysokości, niekiedy do 40 cm, przy średnicy około 6 cm. Epidermis ma barwę ciemnooliwkową do matowozielonej. Żeber jest 8–11. Dzielą się na mocne brodawki, pogrubione wokół nieco zagłębionych areoli. [Böhnert i wsp. 2025, s. 394]
Owalne areole początkowo noszą krótki kremowy filc. Jednego do czterech cierni centralnych nie zawsze można wyraźnie oddzielić od pozostałych. Kierują się na zewnątrz lub ku górze. Około 10–12 cierni promienistych leży blisko powierzchni pędu, często niemal parami. Ciernie bywają drobno owłosione lub częściowo przejrzyste. Łączne ustawienie cierni i proporcje pędu zmieniają wygląd roślin między stanowiskami. [Böhnert i wsp. 2025, s. 394]
Kwiat, owoc i nasiona
Lejkowaty kwiat ma około 5 cm długości i 6 cm średnicy. Szerokie, łopatkowate listki okwiatu kończą się wyraźnym ostrzem i są różowe do magentowych. Szyjka słupka ma odcień czerwony lub purpurowy, a znamię 9–11 różowopurpurowych albo purpurowych łatek. Perykarpel, czyli osłona zalążni przy podstawie kwiatu, jest ciemnozielony do oliwkowego, bruzdowany i skąpo okryty wełną oraz szczecinkami. [Böhnert i wsp. 2025, s. 394]
Owoc jest spłaszczonym kulistym lub owalnym tworem, około 14 × 18 mm, ciemnooliwkowym do ciemnozielonego. Areole owocu noszą wełnę i brunatne owłosione szczecinki. Dojrzały owoc wysycha i otwiera się od podstawy. Czarne, matowe nasiona przypominają przecinek i mierzą około 2,2–2,5 × 1,3–1,5 × 1 mm. [Böhnert i wsp. 2025, s. 394]
Zasięg i zmienność
Rewizja umieszcza gatunek na piaszczystych i żwirowych równinach prowincji Santa Cruz, od wybrzeża po podnóże Andów, oraz w departamentach Río Senguer i Sarmiento prowincji Chubut. Rozległy zasięg odpowiada dużej zmienności pokroju. Gatunek należy, obok A. bertinii, do najszerzej rozmieszczonych przedstawicieli rodzaju. [Böhnert i wsp. 2025, s. 396]
Różne formy włączono do analizy genomowej, ale ich wygląd nie układał się w jednoznaczne podgrupy na drzewie. Wsparcie wspólnej linii gatunku było silne w analizie największej wiarygodności i słabsze w analizie koalescencyjnej. Rewizja pozostawia je w jednym gatunku. Dalsze dzielenie tych form wymagałoby połączenia rozbudowanej analizy morfologicznej z większą próbą genetyczną. [Böhnert i wsp. 2025, s. 396]