Rozpoznanie gatunku
Acanthocereus crypticus opisali González-Zamora i współautorzy na podstawie materiału z zachodniego Meksyku. Populacje z Jalisco przez ponad 45 lat wiązano z A. rosei. W analizie chloroplastowego DNA materiał z Jalisco należał do innej linii niż A. rosei z Sinaloa. Rozdzielenie wspierały także średnica pędów, plamistość skórki i budowa organów rozmnażania. [González-Zamora i wsp. 2026, s. 1–4, 6, 8]
Nazwa i zakres tej karty opierają się na pierwotnym opisie gatunku z 2026 r. W wykazie 17 przyjętych gatunków rodzaju w POWO sprawdzonym 12 października 2026 r. ta nowa nazwa jeszcze nie figurowała. [González-Zamora i wsp. 2026, protolog, s. 6, 10–11, POWO 295870-2, 12.10.2026] [2-WWW]
Budowa pędów i korzeni
Roślina tworzy półwyprostowany lub pokładający się krzew osiągający do 2,4 m wysokości. Korzeń jest bulwiasty. Młode pędy mają 3–4 żebra. Pędy dorosłe są walcowate, matowozielone i delikatnie plamiste. W porze suchej mogą stawać się bladoróżowe lub purpurowe. Areole na dorosłym pędzie są oddalone o 2,7–4,6 cm. [González-Zamora i wsp. 2026, s. 6, opis gatunku]
W areoli występuje 4–6 krótkich cierni centralnych. Środkowy jest skierowany do przodu lub ku dołowi. Dwa ciernie radialne przylegają do dolnej części areoli. W diagnozie szczególne znaczenie mają cienki walcowaty pęd i delikatna plamistość jego skórki, oceniane razem z cechami młodego przyrostu. [González-Zamora i wsp. 2026, s. 6, opis gatunku]
Kwiaty i owoce
Lejkowate kwiaty otwierają się na jedną noc. Mają 9–11 cm długości, z kremowymi do białych wewnętrznymi listkami okwiatu. W opisanej populacji kwitnienie przypada od maja do czerwca, a owocowanie od lipca do połowy września. Owoce są gruszkowate lub podłużne, ciemnoczerwone i różowe. Zachowują areole z drobnymi cierniami. [González-Zamora i wsp. 2026, s. 6]
Siedlisko i ochrona
Gatunek występuje na wybrzeżu Jalisco w lasach tropikalnych z sezonowym lub częściowym opadaniem liści. Autorzy znali dwie lokalizacje i szacowali populację na około 100 osobników dojrzałych reprodukcyjnie oraz 150 młodych. Zaproponowali kategorię krytycznie zagrożony, CR, według kryteriów IUCN. Jest to ocena przedstawiona w publikacji opisującej gatunek. [González-Zamora i wsp. 2026, s. 6–9]