Nazwa i rozpoznanie
Astrophytum myriostigma Lem. jest gatunkiem zaakceptowanym, opisanym w 1839 roku. Nazwa nawiązuje do licznych jasnych punktów na pędzie. Polska nazwa kolekcjonerska biskupia czapka opisuje gwiaździsty zarys rośliny. W przyjętej klasyfikacji gatunek obejmuje podgatunki myriostigma i quadricostatum. [2-WWW] [2-WWW] [2-WWW] [Szychowski b.d.b]
Pęd, korzenie i rozwój
Młode rośliny są zwykle kuliste lub krótko walcowate. Z wiekiem część populacji tworzy szerokie, niskie kolumny, inne rośliny stają się wyraźnie smukłe. W porównaniu z 2021 roku przedstawiciele podgatunku nominatywnego osiągali około 52 cm wysokości, a rośliny ujmowane przez autorów jako tulense do około 90 cm. Te wartości opisują rozpatrywane grupy, bez wyznaczania granicy dla całego gatunku. [Montanucci i Kleszewski 2021]
Pięć żeber jest układem częstym, lecz liczba żeber zmienia się podczas wzrostu i różni między osobnikami. Dorosłe rośliny zwykle nie mają cierni. U siewek pojawiają się drobne, ciemne ciernie młodociane. Białe skupienia włosków mogą pokrywać pęd gęsto, być rozrzedzone albo niemal nie występować. Ciągłość tej zmienności jest ważna dla rozumienia nazwy nudum. [Montanucci i Kleszewski 2019] [Montanucci i Kleszewski 2020] [Montanucci i Kleszewski 2021]
Kwiaty, owoce i nasiona
Kwiaty są dzienne, żółte do jasnożółtych. W porównaniach z 2021 roku podgatunek nominatywny miał zazwyczaj więcej szeregów listków okwiatu niż rośliny tulense. Rozmiar i budowa kwiatu zależą od populacji. Starsze opisy przypisujące każdej myriostigmie czerwoną gardziel wymagają sprawdzenia oznaczenia rośliny i jej ewentualnego pochodzenia mieszańcowego. [Montanucci i Kleszewski 2019] [Montanucci i Kleszewski 2021] [Montanucci 2024]
Owoce są zwykle zielone, przy dojrzewaniu częściowo wysychają i otwierają się od wierzchołka. Nasiona różnią się rozmiarami między populacjami. W badaniu z 2021 roku nasiona podgatunku nominatywnego były przeciętnie większe niż nasiona grupy tulense. Różnica statystyczna w próbie nie daje prostego klucza do rozpoznawania każdego pojedynczego nasienia. [Montanucci i Kleszewski 2021]
Zasięg i siedlisko
Gatunek występuje w północno-wschodnim Meksyku. Literatura szczegółowo opisuje populacje w San Luis Potosí, Tamaulipas i Nuevo León. Zajmują one różne wysokości i mikrosiedliska, zwykle związane z podłożem mineralnym i skalistym terenem. W badaniu z 2016 roku średnia wysokość 119 rekordów wynosiła 1354,7 m n.p.m., z błędem standardowym 22,7 m. Starszego zapisu o występowaniu około 2500 m nie należy rozciągać na cały gatunek. [2-WWW] [Carrillo-Angeles i wsp. 2016] [Montanucci i Kleszewski 2019] [Montanucci i Kleszewski 2020] [Montanucci i Kleszewski 2021]
W rejonie Huizache badano rośliny od gęsto owłosionych po niemal nagie. Udział nagich osobników zmieniał się wraz z miejscem i wysokością, lecz nie tworzył prostego, wyłącznego pasa wysokościowego. Odsłonięte rośliny nagie wykazywały w części obserwacji utratę zielonej barwy, podczas gdy osobniki osłonięte zachowywały ją lepiej. Zależność ta ma znaczenie przy aklimatyzacji form nudum. [Montanucci i Kleszewski 2020]
Uprawa w Polsce
Gatunek można prowadzić na własnych korzeniach w jasnym, przewiewnym miejscu. Stopień nasłonecznienia zwiększa się stopniowo po zimowaniu oraz po zmianie stanowiska. Formy o małej liczbie włosków wymagają uważnej obserwacji powierzchni pędu. Przyrost zdrowej tkanki jest lepszą wskazówką od samego koloru starego korpusu. [Szychowski b.d.c] [Montanucci i Kleszewski 2020]
Podłoże powinno być trwałe i przepuszczalne. W archiwalnym opracowaniu przytoczono mieszankę Wery’ego z 10% gliniastego piasku i po 30% żwirku bazaltowego, pumeksu i kruszywa ceglanego. Źródło nie wyjaśnia, czy procenty oznaczają objętość czy masę, ani nie podaje pełnej granulacji. Recepturę zachowano jako historyczne doświadczenie hodowcy. [Szychowski b.d.c]
Podlewanie łączy się z aktywnym wzrostem i przeschnięciem mieszanki. Zimą dojrzałe rośliny mogą przechodzić suchy spoczynek w chłodnym, dodatnim zakresie temperatur. Archiwalne materiały podają zarówno ogólne 6–10°C, jak i około 10°C dla kart gatunkowych. Brakuje danych pozwalających uznać jedną z tych wartości za uniwersalny próg. [Szychowski b.d.c] [Anonim b.d.e]
Nasiona służą do rozmnażania populacji i linii hodowlanych. Kultywary mogą dawać zmienne potomstwo, dlatego należy zapisywać rodziców, a cechy siewek oceniać podczas dalszego wzrostu. Niektóre formy odrostowe utrzymuje się wegetatywnie. Szczepienie może przyspieszać rozwój, lecz zmienia proporcje rośliny i uzależnia jej wymagania od podkładki. [Szychowski b.d.a] [Szychowski b.d.c] [12-WWW] [11-WWW]
Zmienność i podobne gatunki
Najczęstsze pomyłki dotyczą A. coahuilense oraz utożsamiania liczby żeber z podgatunkiem. A. coahuilense odróżniają między innymi owoce otwierające się przy nasadzie, częsta barwna gardziel i cechy siewek. Nagie rośliny myriostigmy mieszczą się w zmienności gatunku. Oznaczenie geograficzne wymaga danych o pochodzeniu. [Montanucci 2008] [Montanucci i Kleszewski 2019] [Montanucci i Kleszewski 2020] [Montanucci i Kleszewski 2021] [Montanucci 2024]