Szkodniki kaktusów: rozpoznawanie i dobór zwalczania

Wełnowce pędowe i korzeniowe

Wełnowce tworzą białawą wydzielinę woskową i ukrywają się w zagłębieniach pędu, między odrostami lub pod resztkami tkanek. Oględziny muszą ujawnić ciało owada albo stadia rozwojowe: naturalna wełna areoli nie jest dowodem porażenia. Spadź może sprzyjać nalotom sadzaków. W przypadku słabego wzrostu i braku owadów na pędzie sprawdza się również korzenie oraz wnętrze pojemnika. [1-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 189–192]

Wełnowce korzeniowe należące do Rhizoecus nie są mszycami. EPPO ujmuje Rhizoecus falcifer w rodzinie Rhizoecidae. Dawne szerokie określenia „mszyca korzeniowa” lub „wesz korzeniowa” nie wystarczają do oznaczenia szkodnika. Zmiana nazwy w książce nie pozwala też utożsamić każdego białego owada w bryle z tym jednym gatunkiem. [17-WWW] [Hinz i Abramowicz 1986, s. 108–111]

Roślinę oddziela się od kolekcji, usuwa dostępne owady bez ranienia skórki i kontroluje kolejne przyrosty oraz bryłę. Silnie zasiedlony, mało wartościowy materiał można usunąć wraz z zanieczyszczonym podłożem. W szklarniach stosuje się m.in. biedronkę Cryptolaemus montrouzieri, ale skuteczność zależy od temperatury, wielkości populacji i rodzaju wełnowca. Nie jest to automatyczna metoda zwalczania wszystkich szkodników korzeniowych. [1-WWW]

Sprawdzona polska etykieta Sanium AL obejmuje czerwce na roślinach ozdobnych w pomieszczeniach i pod osłonami. Określa opryskiwanie, więc nie uprawnia do podlewania bryły przeciw wełnowcom korzeniowym. Również rozpoznanie „wełnowiec” nie zwalnia z kontroli miejsca zastosowania, gatunku rośliny, tolerancji zabiegu i całej etykiety. [10-WWW]

Przędziorki i inne roztocze

Drobne odbarwienia, zmatowienie i uszkodzenia młodej powierzchni pędu mogą wskazywać na roztocze. Przędziorek chmielowiec, Tetranychus urticae, nie zawsze jest czerwony. Przędza może stać się wyraźna dopiero przy większej populacji; brak widocznej pajęczynki nie wyklucza żerowania. Potrzebna jest lupa i obserwacja żywych stadiów. Starsze książki łączyły różne roztocze pod potoczną nazwą „czerwonego pajączka”. [1-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 189–190]

Drapieżny roztocz Phytoseiulus persimilis jest wykorzystywany przeciw przędziorkom w odpowiednich warunkach pod osłoną. Nie każdy czerwony roztocz jest więc szkodnikiem. Sama wyższa wilgotność nie likwiduje populacji, a ciągłe moczenie kaktusów może stwarzać odrębny problem uprawowy. W ochronie chemicznej trzeba potwierdzić, że etykieta produktu obejmuje właściwego roztocza; słowo „insektycyd” i stara rekomendacja siarki tego nie dowodzą. [1-WWW] [10-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 189–190]

Tarczniki, miseczniki i mszyce

Tarczniki i miseczniki różnią się budową osłon i biologią. Nieruchomą tarczkę trzeba odróżnić od blizny, a pod nią szukać organizmu; stadia młodociane mogą się przemieszczać. Mszyce częściej skupiają się na delikatnych przyrostach, liściach kaktusów liściastych i pąkach. Spadź, wylinki i obecność owadów pomagają odróżnić żerowanie od samej zmiany barwy. [1-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 190–192] [Seneta b.d., s. 99–104]

Usuwanie małych skupień i izolacja ograniczają źródło dalszego zasiedlania. Zabieg kontaktowy wymaga dotarcia do organizmu i może nie obejmować ukrytych stadiów. Dlatego wynik ocenia się przez późniejsze oględziny, a powtórzenia wykonuje tylko w terminach i liczbie dozwolonych etykietą. Mospilan 20 SP ma sprawdzone zastosowania małoobszarowe w roślinach ozdobnych, ale aktualny produkt jest przeznaczony dla użytkowników profesjonalnych. [1-WWW] [10-WWW]

Ziemiórki, wciornastki i szkodniki podłoża

Dorosłe ziemiórki latające nad podłożem są sygnałem do sprawdzenia jego wilgotności i obecności larw. Znaczenie larw jest szczególne przy delikatnych korzeniach i siewkach. Lepy pomagają monitorować dorosłe owady, ale ich odłów nie stanowi dowodu usunięcia larw. Higiena podłoża i unikanie utrzymywania stale mokrej powierzchni powinny być dostosowane do etapu rozwoju siewek, nie prowadzić do ich przesuszenia. [9-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 192–193]

Wciornastki mogą uszkadzać młode tkanki i kwiaty, a ślady ich żerowania wymagają odróżnienia od otarć i roztoczy. Nicienie pasożytujące na korzeniach rozpoznaje się inaczej niż owady: zgrubienia mogą uzasadniać badanie korzeni, lecz nie oznaczają automatycznie jednego gatunku nicienia. Historycznego mątwika kaktusowego, Heterodera cacti, nie utożsamia się z guzakiem Meloidogyne tylko dlatego, że oba uszkadzają korzenie. [Fleischer i Schütz 1978, s. 192–193] [Seneta b.d., s. 102–105]

Do kolekcji nie wprowadza się porażonych sadzonek ani ponownie nie wykorzystuje nieoczyszczonych pojemników z ogniska szkodnika. Metody biologiczne przeciw larwom i nicieniom dobiera się do oznaczonego organizmu i warunków podłoża. Dawne fumiganty i nematocydy z książki nie są instrukcją zabiegu w zajętej przez rośliny doniczce. [9-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 192–193]

Kontrola wyniku

Nową roślinę ogląda się przed dołączeniem do kolekcji i obserwuje w oddzieleniu. Po zwalczaniu prowadzi się kolejne kontrole nowych przyrostów, zagłębień i korzeni, jeśli tam znajdował się szkodnik. Stare blizny pozostają widoczne także po skutecznym zabiegu, dlatego o wyniku decydują obecność żywych stadiów i powstawanie nowych uszkodzeń. [1-WWW] [Fleischer i Schütz 1978, s. 189–193]

Preparat dobiera się do organizmu, rośliny, miejsca uprawy i aktualnego zakresu zezwolenia. Nie zwiększa się stężenia ponad etykietę w odpowiedzi na niepowodzenie. Przed kolejnym zabiegiem sprawdza się poprawność oznaczenia, pokrycie rośliny, ukryte stadia i możliwość ponownego zawleczenia. Szczegółową aktualizację nazw produktów zawiera tabela dawnych i obecnych środków ochrony. [10-WWW] [Seneta b.d., s. 99–104]

Larwy Cactoblastis wewnątrz członów

Motyl Cactoblastis cactorum składa jaja w wydłużone szeregi przypominające ciernie. Młode larwy wspólnie wnikają do członu i żerują wewnątrz jego tkanek. Po zakończeniu żerowania opuszczają roślinę i przepoczwarczają się w ściółce lub glebie. Przegląd Zimmermanna, Morana i Hoffmanna z 2000 r. omawia tę biologię na tle historii celowych introdukcji przeciw inwazyjnym opuncjom. [Zimmermann i wsp. 2000]

Ten sam sposób żerowania może uszkadzać opuncje rodzime i uprawne. W pracy zestawiono sukcesy ograniczania introdukowanych kaktusów z zagrożeniem dla rodzimej flory w miejscach pojawienia się motyla. Przewidywanie skutków wymaga uwzględnienia lokalnych gospodarzy, klimatu i naturalnych wrogów owada; geograficzny opis rozprzestrzenienia w artykule przedstawia stan wiedzy z 2000 r. [Zimmermann i wsp. 2000]