Gynostegium i pollinarium
Gynostegium powstaje z połączonych struktur pręcików i szczytowej części słupkowia. Na jego obwodzie znajduje się pięć jednostek związanych z zapylaniem. Każde pollinarium zawiera dwie pyłkowiny — zwarte pakiety pyłku — połączone ramionami z centralnym ciałkiem czepnym, zwanym corpusculum. Części aparatu czepnego powstają jako wydzielina szczytowej części słupkowia. [Meve i Liede 1994]
Między sąsiednimi pylnikami leżą prowadnice. Fragment narządu gębowego owada przesuwający się ku ich górze trafia do szczeliny corpusculum. Wycofując aparat gębowy, mucha może wynieść całe pollinarium. Podczas kolejnej wizyty przezroczysta krawędź pyłkowiny zostaje osadzona w prowadnicy; stąd łagiewki pyłkowe uzyskują dostęp do odpowiednich tkanek słupkowia. [Meve i Liede 1994]
Przykoronek kieruje głową owada
Przykoronek tworzy płaty i wyniesienia wokół centrum kwiatu. U Orbea lutea subsp. lutea samice Atherigona zaczynały od zlizywania drobnych kropli na jego zewnętrznych częściach, a następnie przesuwały się ku wnęce pod prowadnicami. Wewnętrzne płaty ograniczały możliwe ustawienie głowy, prowadząc ją w stronę aparatu zapylającego. [Shuttleworth i wsp. 2017]
Porównanie wymiarów owadów i kwiatów wykazało, że niewielkie Atherigona mieściły się w przejściu, do którego większe muchy miały utrudniony dostęp. To przestrzenne dopasowanie tłumaczy, dlaczego część odwiedzających pozostaje na koronie, podczas gdy określona grupa owadów rzeczywiście przenosi pyłkowiny. [Shuttleworth i wsp. 2017]
Trzy zadania tkanek wydzielniczych
Koletery wydzielają śluz w sąsiedztwie rozwijających się organów. Osmofory uczestniczą w syntezie i uwalnianiu lotnych substancji zapachowych. Nektarniki wytwarzają wydzielinę związaną z odżywianiem owada oraz kierowaniem jego aktywności ku miejscom przenoszenia pyłku. O przypisaniu gruczołu do danej kategorii decydują położenie, anatomia i skład wydzieliny. [Meve i Liede 1994] [Płachno i wsp. 2010] [Aliscioni i wsp. 2024]
Aliscioni i współautorzy wykazali koletery przy działkach kielicha, osmofory na koronie oraz dwa położenia tkanek interpretowanych jako nektarniki: przy komorach znamieniowych i na wewnętrznych częściach przykoronka. Badali preparaty mikroskopowe i reakcje histochemiczne wskazujące m.in. śluz, skrobię, polisacharydy i terpeny. Artykuł ukazał się online w czerwcu 2023 r., a w tomie 261 „Protoplasma” w 2024 r. [Aliscioni i wsp. 2024]
Materiał tej pracy opisano jako Ceropegia lenewtonii, podając równocześnie Huernia keniensis. W POWO pierwsza nazwa jest synonimem Huernia lenewtonii, natomiast H. keniensis jest przyjętym odrębnym gatunkiem. Wyniki anatomiczne odnoszą się więc tutaj do materiału z publikacji; rozstrzygnięcie jego oznaczenia wymaga ponownej kontroli okazów dokumentacyjnych. Huernia lenewtonii [2-WWW] Huernia keniensis [2-WWW] [Aliscioni i wsp. 2024]
Mikrostruktura powierzchni
U Orbea variegata mikroskopia elektronowa ujawniła gruczołowe brodawki o zróżnicowanym kształcie, prążkowanie kutykuli i drogi wydzielania na powierzchnię. Komórki podskórne oraz przestrzenie międzykomórkowe uczestniczą w organizacji osmoforu. Makroskopowo pofałdowana korona jest zatem także złożoną powierzchnią wydzielniczą, pracującą podczas życia kwiatu. [Płachno i wsp. 2010]
Opracowanie na podstawie publikacji naukowych; nazwy przyjęte sprawdzono w POWO 9 października 2026.
Floral biology and pollination in stapeliads — new results and a literature review
Meve U., Liede S., Floral biology and pollination in stapeliads — new results and a literature review, Plant Systematics and Evolution, 1994, 192(1–2):99-116, doi: 10.1007/BF00985911
Opracowanie opisuje budowę gynostegium, pyłkowin i aparatu czepnego oraz mechanikę zapylania stapeliowych przez muchówki. Łączy obserwacje z przeglądem wcześniejszych doniesień. Omawia zapach, powierzchnię kwiatu, nektar i dopasowanie narządów gębowych owada do struktur kwiatu.
Can a stench be beautiful? – Osmophores in stem-succulent stapeliads (Apocynaceae-Asclepiadoideae-Ceropegieae-Stapeliinae)
Płachno B. J., Świątek P., Szymczak G., Can a stench be beautiful? – Osmophores in stem-succulent stapeliads (Apocynaceae-Asclepiadoideae-Ceropegieae-Stapeliinae), Flora, 2010, 205(2):101-105, doi: 10.1016/j.flora.2009.01.002
Badanie mikroskopowe osmoforów Orbea variegata i Boucerosia indica. Opisuje gruczołowe brodawki, komórki podskórne, organella i drogi uwalniania wydzielin. Wyjaśnia anatomiczne podłoże powstawania intensywnego zapachu żywych kwiatów.
Entering through the narrow gate: A morphological filter explains specialized pollination of a carrion-scented stapeliad
Shuttleworth A., Johnson S. D., Jürgens A., Entering through the narrow gate: A morphological filter explains specialized pollination of a carrion-scented stapeliad, Flora, 2017, 232:92-103, doi: 10.1016/j.flora.2016.09.003
Terenowe badanie Orbea lutea subsp. lutea łączy obserwacje muchówek, morfometrię, analizę zapachu i pomiary sukcesu zapylenia. W badanej populacji pyłkowiny przenosiły samice jednego gatunku Atherigona, których głowy mieściły się między płatami przykoronka. Praca pokazuje działanie mechanicznego filtra zapylaczy.
Colleters, osmophores, and nectaries in the species Ceropegia lenewtonii: a sapromyiophilous stapeliad (Asclepiadoideae, Apocynaceae)
Aliscioni S. S., Gotelli M., Galati B., Zarlavsky G., Torretta J. P., Colleters, osmophores, and nectaries in the species Ceropegia lenewtonii: a sapromyiophilous stapeliad (Asclepiadoideae, Apocynaceae), Protoplasma, 2024, 261(1):3-13, doi: 10.1007/s00709-023-01872-4
Badanie budowy i histochemii gruczołów kwiatowych: koleterów, osmoforów oraz nektarników. Materiał opisano jako Ceropegia lenewtonii, utożsamiając ją z Huernia keniensis. W POWO C. lenewtonii jest synonimem odrębnej H. lenewtonii; przypisanie wyników do gatunku wymaga ponownej kontroli oznaczenia materiału.
