Ruch pręcików opuncji i droga pszczoły do pyłku

Dwa taksony, dawne nazwy

Schlindwein i Wittmann badali w południowej Brazylii Opuntia megapotamica var. megapotamica (w pracy: O. brunneogemmia) oraz O. retrorsa (w pracy: O. viridirubra). Obserwacje z lat 1991–1994 objęły otwieranie kwiatów, wizyty pszczół, kontakt ze znamieniem, ładunki pyłku i zawiązywanie nasion. Obecne przyporządkowanie nazw wynika z ujęcia POWO. [Schlindwein i Wittmann 1997][2-WWW] [2-WWW]

Nastie wewnątrz kwiatu

Pręciki reagowały na mechaniczne pobudzenie wygięciem ku szyjce słupka, niezależnie od strony, z której je dotknięto. Taki ruch określa się jako tigmonastię. Powrót w kierunku położenia wyjściowego trwał około 10–20 minut, a najsilniejszą reakcję obserwowano w pierwszych godzinach czynności kwiatu. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Pręciki miały różną długość. Dłuższe, położone na zewnątrz, po zgięciu tworzyły warstwę nad krótszymi pręcikami wewnętrznymi. Znaczna część pyłku znajdowała się głębiej, pod tą osłoną. W rezultacie sposób wejścia owada do kwiatu decydował, do której części zasobu pyłku zdołał dotrzeć. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Zachowanie wyspecjalizowanych pszczół

Samice pszczół zbierających pyłek opuncji wchodziły pomiędzy szyjkę słupka a otaczające ją pręciki. Docierały do głębokiej warstwy pylników i do nektaru wydzielanego w zagłębieniu przy podstawie słupka. Przy takim poruszaniu się często dotykały znamienia, a później przenosiły pyłek podczas lotów między roślinami. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Wśród szczególnie skutecznych odwiedzających autorzy wskazali samice Ptilothrix fructifera, Lithurgus rufiventris i Cephalocolletes rugata. Ładunki pyłkowe analizowano mikroskopowo, a zachowanie nagrywano. Oligolektyczność oznacza tu ograniczanie zbieranego pyłku do określonej grupy roślin; jej znaczenie widać w połączeniu wierności pokarmowej i sposobu kontaktu z kwiatem. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Od wizyty do zapylenia

Łącznie zarejestrowano 48 gatunków pszczół. Ich liczebność przy kwiatach i znaczenie w zapylaniu nie przebiegały równolegle. Część owadów zbierała pyłek z łatwo dostępnej warstwy, część rzadko dotykała znamienia, a niektóre długo odwiedzały kolejne kwiaty tej samej rośliny. O przenoszeniu obcego pyłku rozstrzygał zatem cały przebieg żerowania. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Pszczoły miodne obserwowano m.in. podczas wielokrotnych wizyt na jednej roślinie. Takie zachowanie może zapewniać transport pyłku między kwiatami tego samego osobnika, a słabiej wspierać przepływ między roślinami. W analizowanym układzie wyspecjalizowane samice częściej łączyły dostęp do wewnętrznych pylników z korzystną trasą przelotu. [Schlindwein i Wittmann 1997]

Wynik widoczny w nasionach

Ręczne samozapylenie w obu taksonach dawało nasiona. Ich liczba była jednak niższa niż po zapyleniu przez pszczoły, podczas gdy zapylenie krzyżowe ręczne osiągało zbliżony wynik do otwartych kwiatów. Kwiaty stale odizolowane, bez manipulacji, wytwarzały bardzo mało nasion. Ruch pręcików, dostęp do pyłku i odwiedziny owadów tworzą więc kolejne, mierzalne etapy rozrodu. [Schlindwein i Wittmann 1997]